Jak zaprojektować przepusty instalacyjne zgodnie z normą PN-EN?

TL;DR

Artykuł omawia zasady projektowania przepustów instalacyjnych zgodnie z obowiązującymi normami i przepisami ppoż.

• Wyjaśnienie hierarchii prawnej między Warunkami Technicznymi a normami serii PN-EN 1366
• Omówienie kluczowych parametrów szczelności E i izolacyjności ogniowej I
• Przegląd rozwiązań dla rur palnych i niepalnych z wykorzystaniem kołnierzy CarboCollar
• Wskazówki dotyczące dokumentacji projektowej i stosowania wyrobów z Europejską Oceną Techniczną

Podstawy prawne: – 234 paragraf Warunków Technicznych a normy serii PN-EN 1366

Polski system prawny jednoznacznie definiuje hierarchię aktów regulujących kwestie bezpieczeństwa pożarowego w budownictwie. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, jest aktem nadrzędnym narzucającym obowiązek stosowania odpowiedniej klasy odporności ogniowej. Paragraf 234 tego dokumentu precyzuje konkretne wymagania dla przepustów instalacyjnych przechodzących przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego, wymuszając zachowanie szczelności i izolacyjności przegrody.

Norma PN-EN 1366-3 pełni funkcję metodyki badawczej określającej dokładny sposób weryfikacji skuteczności zastosowanych rozwiązań technicznych. Wyniki badań przeprowadzonych według tej normy przekładają się bezpośrednio na spełnienie wymogów ustawowych dla budynków i pozwalają na uzyskanie odpowiednich klasyfikacji ogniowych. Zastosowanie certyfikowanych systemów potwierdzonych takimi badaniami gwarantuje odbiór strażacki i bezpieczeństwo użytkowników obiektu.

Kluczowe parametry projektowe przepustów: EI, E i I w świetle normy PN-EN 13501-2

System klasyfikacji ogniowej wyrobów budowlanych opiera się na precyzyjnych kryteriach określających zachowanie elementu podczas pożaru. Projektant musi rozumieć różnice między poszczególnymi symbolami, aby dobrać rozwiązanie adekwatne do wymagań danej strefy pożarowej. Poniżej przedstawiono najważniejsze parametry definiujące skuteczność zabezpieczeń:

• Parametr E oznaczający szczelność ogniową, czyli brak przepływu gorących gazów i płomieni na stronę nie nagrzewaną
• Parametr I oznaczający izolacyjność ogniową, czyli ograniczenie przyrostu temperatury na powierzchni nie nagrzewanej
• Klasy odporności ogniowej wyrażane w minutach, takie jak EI 30 czy EI 120, dostępne w ofercie systemów Firestop

Klasyfikacja rur i przewodów w projekcie – dobór rozwiązań wg PN-EN 1366-3

Podział instalacji na rury palne wykonane z tworzyw termoplastycznych oraz rury niepalne metalowe, takie jak stal czy miedź, jest fundamentalny dla procesu projektowego. Materiał instalacji determinuje dobór technologii zabezpieczenia, gdzie dla tworzyw sztucznych konieczne jest fizyczne odcięcie dopływu tlenu poprzez zaciśnięcie otworu w stropie lub ścianie. Rury metalowe wymagają natomiast izolacji ograniczającej przewodzenie ciepła wzdłuż materiału.

Średnica rury oraz grubość jej ścianki mają bezpośredni wpływ na uzyskaną klasyfikację ogniową i muszą być precyzyjnie określone w dokumentacji. Systemy takie jak CarboCollar są badane dla konkretnych zakresów średnic i typów rur, co musi być uwzględnione w projekcie. Projektant nie może dowolnie ekstrapolować wyników badań na wymiary rur nieobjęte aprobatą techniczną.

Projektowanie przepustów dla rur palnych i niepalnych

Specyfika zabezpieczania różnych typów mediów wymusza stosowanie odmiennych mechanizmów działania materiałów ogniochronnych. Dobór właściwego produktu zależy od zachowania się rury pod wpływem wysokiej temperatury. Poniżej zaprezentowano sprawdzone metody ochrony instalacji sanitarnych i grzewczych:

• Zabezpieczenie rur palnych takich jak PVC lub PE przy użyciu kołnierzy pęczniejących CarboCollar, które pod wpływem temperatury zamykają otwór
• Izolacja rur niepalnych stalowych lub miedzianych bazująca na odbiorze ciepła i chłodzeniu przewodnika
• Stosowanie obudów segmentowych CarboCollar CCS dla nietypowych średnic lub trudnych lokalizacji

Zabezpieczenie przejść kablowych i wiązek przewodów

Przykład: W przypadku tras kablowych przechodzących przez stropy oddzielenia pożarowego skutecznym rozwiązaniem jest zastosowanie farb ogniochronnych, takich jak Flame Cabel Farba. Produkt ten tworzy powłokę pęczniejącą ograniczającą rozprzestrzenianie się płomienia po izolacji kabli, co zapobiega przenoszeniu ognia do sąsiednich stref.

Mniejsze przejścia lub pojedyncze wiązki zabezpiecza się przy użyciu past ogniochronnych pęczniejących Flame Cabel Pasta A, dostępnych w wygodnych kartuszach. Aplikacja masy uszczelniającej pozwala na dokładne wypełnienie przestrzeni między przewodami, eliminując ryzyko przedmuchów dymu. Rozwiązanie to sprawdza się szczególnie w trudno dostępnych miejscach, gdzie użycie pędzla lub natrysku byłoby niemożliwe.

Wymagane odległości i dylatacje między przepustami – wytyczne projektowe

Konieczność zachowania minimalnych odległości między poszczególnymi instalacjami jest niezbędna do poprawnego montażu kołnierzy lub nałożenia odpowiedniej ilości masy. Zbyt gęste upakowanie instalacji może uniemożliwić poprawne spęcznienie materiału aktywnego w razie pożaru, co drastycznie obniża skuteczność całego zabezpieczenia. Projektant musi uwzględnić te dystanse już na etapie planowania szachtów instalacyjnych.

Ryzyko przegrzania sąsiednich elementów w strefie wpływu przepustu wzrasta wraz ze zmniejszaniem odległości między rurami. W przypadku uszczelnień liniowych i dylatacji stosuje się dedykowane pasty i farby pęczniejące Flame Cabel zapewniające szczelność połączeń przy zachowaniu elastyczności złącza. Prawidłowo zaprojektowane odstępy gwarantują, że mechanizm pęcznienia zadziała zgodnie z założeniami badawczymi.

Problematyka przejść kombinowanych i zachowania ciągłości izolacji

Przejścia typu mixed penetration seal wymagają szczególnego podejścia projektowego ze względu na obecność różnych materiałów w jednym otworze. Rozwiązania systemowe pozwalają na łączenie wielu instalacji w ramach jednego zabezpieczenia przy zachowaniu wymaganej klasy EI. Kluczowe elementy składowe takich systemów to:

• Wykorzystanie płyt z wełny mineralnej jako wypełnienia dużych otworów w stropach lub ścianach
• Pokrywanie wełny masami ogniochronnymi endotermicznymi, takimi jak PROMASTOP-CC, w celu zapewnienia szczelności gazowej
• Dodatkowe zabezpieczenie rur palnych kołnierzami, a kabli farbą w obrębie tego samego przejścia kombinowanego

Procedura doboru zabezpieczeń: ETA, Krajowa Ocena Techniczna i klasyfikacja ogniowa

Ważne: Projektant ma obowiązek dobierać rozwiązania posiadające aktualne dokumenty odniesienia, takie jak Europejska Ocena Techniczna, przykładowo ETA-16/0523 dla mas ogniochronnych. Dokumenty te potwierdzają, że dany wyrób został przebadany zgodnie z rygorystycznymi normami europejskimi i nadaje się do stosowania w budownictwie na terenie całej Unii Europejskiej.

Projektant dobiera rozwiązania z kompletem dokumentów wymaganych dla danej ścieżki wprowadzenia wyrobu do obrotu, na przykład na podstawie normy zharmonizowanej z oznakowaniem CE albo na podstawie ETA. 

Deklaracja Właściwości Użytkowych jest wystawiana przez producenta wyłącznie na podstawie tych dokumentów odniesienia. Gwarancja parametrów EI obowiązuje tylko w zakresie zastosowania określonym w aprobacie, dlatego każde odstępstwo od instrukcji montażu może skutkować utratą odporności ogniowej. Sprawdź aktualność i zgodność dokumentów z konkretnym wyrobem i jego wersją, w tym klasyfikację, deklarację właściwości użytkowych oraz instrukcję montażu, bo to one wyznaczają dopuszczalny zakres zastosowania. Weryfikacja dat ważności certyfikatów jest kluczowym etapem procesu doboru materiałów.

Wymogi formalne w dokumentacji projektowej

Opis techniczny projektu budowlanego musi zawierać szczegółowe informacje umożliwiające wykonawcy poprawny montaż zabezpieczeń ppoż. Niedopuszczalne jest stosowanie ogólnikowych sformułowań, które mogą prowadzić do błędnych interpretacji na budowie. Kompletna specyfikacja przepustów instalacyjnych powinna obejmować następujące elementy:

• Precyzyjne określenie lokalizacji przepustów na rzutach kondygnacji
• Wskazanie wymaganej klasy odporności ogniowej przegrody oraz samego przepustu
• Dobór konkretnego typu zabezpieczenia adekwatnego do rodzaju rury lub kabla, na przykład kołnierz dla rur palnych
• Przywołanie numeru aprobaty lub normy klasyfikacyjnej w specyfikacji materiałowej